جشنوارهها و رویدادهای هنری در مشهد؛ تولید جریان یا رویدادهای مقطعی؟
محسن سراجی مدیر خلاقیت و طراح تماتیک
جشنوارهها و رویدادهای هنری، یکی از مهمترین ابزارهای توسعه فرهنگی در هر شهر هستند؛جایی که هنر از فضای فردی و گالریها خارج میشود و به سطح عمومی جامعه وارد میگردد.در ظاهر، این رویدادها میتوانند موتور محرک جریان هنری باشند؛اما در عمل، یک سؤال اساسی همیشه باقی میماند:
آیا این رویدادها در مشهد «جریان هنری» تولید میکنند یا صرفاً مجموعهای از اتفاقات مقطعی هستند؟
در مشهد، طی سالهای اخیر مجموعهای متنوع از جشنوارهها و رویدادهای هنری برگزار شده است؛
از جشنوارههای هنرهای تجسمی و شهری گرفته تا رویدادهای موضوعی در حوزه هنر دینی، هنر نوری، تصویرسازی و رویدادهای بینرشتهای. این تنوع نشان میدهد که شهر از نظر «فعالیت رویدادی» در وضعیت زندهای قرار دارد.
اما مسئله اصلی در سطح دیگری شکل میگیرد؛
سطح «تداوم و اثرگذاری».
در بسیاری از موارد، جشنوارهها در یک بازه زمانی مشخص برگزار میشوند،با فراخوان، داوری، نمایش آثار و اختتامیه.سپس چرخه تمام میشود و تا دوره بعد، اثر آن در ساختار شهر و اکوسیستم هنر چندان ادامه پیدا نمیکند.
در چنین حالتی، رویدادها بیشتر شبیه «جزیرههای زمانی» عمل میکنند؛جزایری که در یک مقطع کوتاه فعالاند، اما بهسختی به یکدیگر و به جریان دائمی هنر متصل میشوند.
در حالیکه در یک اکوسیستم هنری بالغ، جشنوارهها فقط «رویداد» نیستند؛بلکه بخشی از یک «زنجیره تولید جریان» هستند.
این زنجیره شامل چند لایه است:
کشف استعداد، تولید اثر، نمایش، نقد، بازار، آموزش و بازتولید تجربه.
اگر این حلقهها به هم متصل نباشند، جشنوارهها بیشتر به «نمایشگاههای بزرگ مقطعی» تبدیل میشوند تا موتورهای جریانساز.
در مشهد، یکی از ویژگیهای مثبت، تنوع موضوعی و نهادی رویدادهاست.بخش قابل توجهی از این جشنوارهها توسط نهادهای فرهنگی، شهرداری، بنیادها و مراکز هنری برگزار میشود.این موضوع باعث شده هنر در سطح رویدادی، حضور قابل توجهی در شهر داشته باشد.اما در مقابل، چالش اصلی در «تبدیل این رویدادها به زیرساخت پایدار» است.
بهعبارت دیگر، سؤال این نیست که آیا جشنواره برگزار میشود یا نه؛سؤال این است که بعد از پایان جشنواره چه چیزی در شهر باقی میماند؟آیا شبکهای از هنرمندان شکل گرفته که در طول زمان ادامه پیدا کند؟آیا آثار تولید شده وارد چرخه نمایش، فروش یا توسعه شهری میشوند؟ آیا گفتوگوهای هنری بعد از رویداد ادامه پیدا میکنند؟در بسیاری از موارد، پاسخ به این پرسشها محدود است.
با این حال، نباید نقش این رویدادها را کماهمیت دید.جشنوارهها در مشهد نقش مهمی در فعال نگه داشتن فضای هنری دارند؛بهویژه در معرفی هنرمندان جوان، ایجاد انگیزه تولید اثر و گسترش مخاطبان هنر.
اما برای تبدیل شدن به «جریان»، نیاز به یک لایه تکمیلی وجود دارد؛ لایهای که بتواند این رویدادها را به هم متصل کند.این لایه میتواند شامل گالریها، پلتفرمهای رسانهای هنر، پروژههای شهری، بازار هنر و برنامههای آموزشی باشد.بدون این اتصال، رویدادها در بهترین حالت موفق، اما مقطعی باقی میمانند.
در نهایت، میتوان گفت مسئله جشنوارههای هنری در مشهد، نه کمبود رویداد، بلکه مسئله «پیوستگی» است.اگر این پیوستگی شکل بگیرد، جشنوارهها میتوانند از یک تقویم رویدادی،به یک «سیستم تولید جریان هنری» تبدیل شوند؛ جریانی که اثر آن فراتر از زمان برگزاری، در زیست فرهنگی شهر ادامه پیدا کند.
